اگزما چیست؟
اگزما (درماتیت آتوپیک) یک بیماری التهابی مزمن پوست است که با خشکی، قرمزی و خارش شدید پوست تظاهر می یابد. در این بیماری، اختلال در سد دفاعی پوست باعث می شود عوامل محرک محیطی (مانند گرده گل، گرد وغبار، مواد شوینده و پارچه های زبر) به راحتی وارد پوست شده و سیستم ایمنی را به صورت غیرطبیعی فعال کنند. اغلب بیماران مبتلا سابقه خانوادگی آسم یا آلرژی دارند و اگزما به ویژه در دوران کودکی شروع می شود.
علائم و نشانه ها
اگزما یکی از شایع ترین بیماری های التهابی پوست است که مجموعه ای از علائم آزاردهنده را ایجاد می کند. معمولاً نخستین نشانه آن خارش شدید است؛ خارش مداوم باعث می شود فرد به طور ناخودآگاه پوست را بخاراند و همین عمل می تواند منجر به التهاب بیشتر، زخم شدن و حتی عفونت های ثانویه شود. علاوه بر خارش، خشکی و پوسته پوسته شدن پوست به وضوح قابل مشاهده است؛ به طوری که سطح پوست ترک می خورد و پوسته های سفید یا نقره ای رنگ ظاهر می شود. در نواحی درگیر، قرمزی و التهاب نیز رایج است و به دلیل گشاد شدن عروق سطحی، لکه های صورتی تا ارغوانی دیده می شود. در مراحل فعال بیماری، ممکن است تاول های ریز و پرآب (وزیکول) شکل بگیرد که گاهی همراه با ترشح مختصر است. تداوم التهاب و خاراندن مکرر در طولانی مدت می تواند باعث ضخیم شدن و زبر شدن پوست شود که به آن لیچنیفیکیشن گفته می شود. این مجموعه علائم معمولاً به صورت دوره ای شدت می یابند و در کنار هم نمای بالینی مشخصی از اگزما را ایجاد می کنند.
علت ها و عوامل تشدید کننده
اگزما معمولاً بر اثر تعامل پیچیده ای از عوامل ژنتیکی، ایمنی و محیطی بروز می کند و به همین دلیل در هر فرد شدت و الگوی متفاوتی دارد. در بسیاری از مبتلایان، ژنتیک و سابقه خانوادگی نقش مهمی ایفا می کند؛ به گونه ای که این بیماری اغلب در کنار سایر اختلالات آتوپیک مانند آسم یا تب یونجه در یک خانواده مشاهده می شود. از سوی دیگر، اختلال در سد محافظتی پوست چه به دلیل نقص های ژنتیکی و چه تحت تأثیر عوامل محیطی باعث کاهش لایه چربی طبیعی پوست می شود و همین امر، نفوذ پذیری آن را افزایش داده و سیستم ایمنی را تحریک پذیرتر می کند. افزون بر این، حساسیت به آلرژن های محیطی مانند گرده گیاهان، موی حیوانات، گرد وغبار و حتی برخی مواد غذایی می تواند سبب تشدید یا عود بیماری شود. تماس مکرر با مواد تحریک کننده ای مثل شوینده های قوی، صابون های معطر، حلال ها و پارچه های مصنوعی نیز از عوامل رایج شعله ور شدن علائم محسوب می شوند. در کنار این موارد، عوامل فیزیکی و روحی همچون گرمای بیش از حد، تعریق زیاد و استرس نیز می توانند به طور چشمگیری التهاب و خارش را افزایش داده و دوره های فعال بیماری را طولانی تر کنند.
نواحی شایع درگیری پوست
اگزما معمولاً در ناحیه های خم شو بدن دیده می شود. در کودکان و نوزادان، ابتدا گونه ها، پوست سر و دست ها درگیر می شود و گاهی به قسمت های دیگر گسترش می یابد. در نوجوانان و بزرگسالان، بیشتر نواحی داخل آرنج ها، پشت زانوها، گردن و زیر بغل دچار التهاب می شوند. همچنین پوست دست ها و پاها (مفاصل) در بزرگسالان اغلب درگیر می شود.
پسوریازیس چیست؟
پسوریازیس (صدفک پوستی) یک بیماری مزمن و خودایمنی پوست است که در آن سیستم ایمنی به صورت غیرطبیعی فعال شده و باعث تکثیر بسیار سریع سلول های پوستی می شود. در پوست سالم، جایگزینی سلول ها حدود 28 روز زمان می برد، اما در پسوریازیس این فرآیند به 3 – 4 روز می رسد و ضایعات قرمز ضخیمی با فلس های نقره ای در سطح پوست ایجاد می کند. این بیماری معمولاً در بزرگسالی ظاهر شده و دورههای شعله ور و بهبود متناوب دارد. ژنتیک قوی و برخی عوامل محیطی مانند استرس، عفونت ها و داروهای خاص در بروز آن نقش دارند.
علائم و ویژگیهای ظاهری
علائم پسوریازیس شامل لکههای قرمز برجسته است که روی آن ها فلس های ضخیم سفید تا نقره ای دیده می شود. این پلاک ها معمولاً به صورت متقارن در نواحی مشخصی از بدن مانند آرنج، زانو، پوست سر و تنه ظاهر می شوند. برخلاف اگزما که خارش شدید دارد، خارش در پسوریازیس معمولاً خفیف تر است و بیشتر به خاطر خشکی پوست می باشد. در موارد پیشرفته، ترک های عمیق در پوست ایجاد شده و ممکن است درد و خونریزی هم باشد. همچنین ممکن است ناخن ها دچار فرورفتگی (پیتینگ)، تغییر رنگ و حتی جدا شدن از بستر شوند، و گاهی بیماران به آرتریت پسوریاتیک (التهاب مفاصل) مبتلا می شوند.
علت ها و عوامل خطر
پسوریازیس یک بیماری با علت مشخص نیست، اما سیستم ایمنی و ژنتیک در آن نقش محوری دارند. در این بیماری، فعالیت بیش ازحد سیستم ایمنی باعث تحریک سریع رشد سلول های پوست می شود. سابقه خانوادگی پسوریازیس ریسک ابتلا را افزایش می دهد. همچنین عوامل محیطی و سبک زندگی می توانند بیماری را شعله ور کنند: عفونت ها (مثلاً عفونت استرپتوکوکی گلو)، برخی داروها ( ضد پلاکت، ضد مالاریا و ضد افسردگی)، سیگار کشیدن و اضافه وزن (چاقی) از عوامل مهم تشدید کننده هستند.
نواحی درگیر پوست
پسوریازیس معمولاً در سطوح خارجی مفاصل بدن ایجاد می شود؛ یعنی نواحی مانند آرنج و زانو که پوست سخت و ضخیم تری دارند. ضایعات همچنین روی پوست سر(شوره های فلس دار در سطح سر)، ناحیه کمر پایین و حتی ناخنها ظاهر می شوند. برخلاف اگزما، در پسوریازیس نواحی خم شو (داخل آرنج و پشت زانو) کمتر دچار ضایعه می شوند و حتی ممکن است مفاصل و ناخن ها نیز به وضوح تحت تأثیر قرار گیرند.
مقایسه کامل اگزما و پسوریازیس
در اگزما پوست ملتهب، قرمز و پُرخارش است و ممکن است زخم یا ترشح کمی داشته باشد. ضایعات اگزما معمولاً مرز مشخص ندارند و اغلب همراه با خشکی شدید هستند.در مقابل، ضایعات پسوریازیس ضخیم تر و برجسته تر بوده و با پوسته های نقره ای-سفید رنگ پوشیده شده اند. این پلاک ها معمولاً به خوبی مشخص و مرزدار هستند و نسبت به اگزما بزرگ تر و متراکم تر به نظر می رسند.علائم مشترک این دو بیماری، قرمزی و خارش پوست است اما شدت و ماهیت آن متفاوت است. خارش در اگزما معمولاً بسیار شدید و آزاردهنده است؛ طوری که خارش مکرر چرخه التهاب را تشدید می کند. اما در پسوریازیس خارش چندان برجسته نیست و بیشتر خشکی و ترک خوردگی پوست ایجاد ناراحتی می کند.اگزما اغلب با سابقه حساسیت و آلرژی همراه است؛ یعنی پوست بیماران به مواد عادی محیطی واکنش بیش از حد نشان می دهد. درماتیت آتوپیک به عوامل محیطی مانند گرد وغبار، موی حیوانات، فصل یا استرس واکنش می دهد و پوست ضعیف شده را می خارد. در حالی که پسوریازیس یک اختلال خود ایمنی ژنتیکی است؛ سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلول های طبیعی پوست را هدف قرار داده و باعث رشد سریع آن ها می شود. در نتیجه تجمع ضخیم سلول ها روی پوست رخ می دهد.
بهترین روش های درمان اگزما
درمان دارویی
برای کاهش التهاب و کنترل علائم اگزما، داروهای متعددی توسط متخصص پوست تجویز می شود. متداول ترین آن ها عبارتند از:
کرم ها و پمادهای کورتیکواستروئیدی موضعی: این داروها التهاب، قرمزی و خارش را به خوبی کاهش می دهند. معمولاً پس از شستشو و خشک کردن پوست، لایه ای نازک از کرم روی ناحیه مبتلا مالیده می شود. مصرف طولانی مدت یا استفاده در نواحی حساس (صورت) باید با احتیاط صورت گیرد.
پماد های غیرکورتونی: در نواحی حساس مانند صورت، اطراف چشم و پلک ها، ممکن است به جای کورتون از این پمادها استفاده شود تا عوارض تضعیف پوست به حداقل برسد.
آنتی هیستامین ها: برای کاهش خارش و بهبود خواب تجویز می شوند. این داروها با کاهش واکنش های آلرژیک، حس خارش را تخفیف می دهند.
آنتی بیوتیک ها یا ضد قارچ ها: در صورت ایجاد عفونت ثانویه ی باکتریایی یا قارچی (مثلاً استافیلوکوک یا کاندیدا) روی ضایعات، درمان ضدعفونی کننده تجویز می شود.
فتوتراپی (نوردرمانی): در موارد شدید و گسترده، از اشعه ماورابنفش (UVB یا ترکیبی از UVA با ماده حساس کننده psoralen) استفاده می شود. بیمار چند هفته تا چند ماه در کلینیک تحت تابش قرار می گیرد تا التهاب پوستی کاهش یابد.
درمان های سیستمیک (در موارد خاص): اگر داروهای موضعی و نوردرمانی کافی نباشند، داروهای خوراکی یا تزریقی مانند مهارکننده های سیستم ایمنی (مثل سیکلوسپورین، متوترکسات) یا بیولوژیک های جدید می توانند توسط متخصص تجویز شوند.
درمان خانگی
کنار درمان های پزشکی، اقدامات خانگی مهمی برای تسکین علائم اگزما وجود دارد. موارد زیر توصیه می شوند:
مرطوب نگه داشتن پوست: استفاده مرتب از کرم ها و لوسیون های مرطوب کننده غنی (فاقد عطر و الکل) به بازسازی سد پوستی کمک کرده و از خشکی جلوگیری می کند. برای مثال، بلافاصله پس از استحمام با صابون ملایم یا ژل مخصوص، می توانید از لوسیون مرطوب کننده استفاده کنید.
شستشوی ملایم: شستشو با شوینده های ملایم و بدون عطر توصیه می شود تا پوست بیش از حد خشک نشود. از آب ولرم و دوش کوتاه مدت استفاده کنید و از اسکراب یا لیف زبر پرهیز کنید.
کمپرس سرد: قرار دادن کمپرس یا پارچه خنک روی نواحی ملتهب می تواند خارش و التهاب را فوراً تسکین دهد. پس از کمپرس، سریعاً پوست را با کرم مرطوب کننده بپوشانید تا رطوبت حفظ شود.
آب نمک یا حمام بلغور جو دوسر: افزودن مقداری جو دوسر پودر شده به آب حمام یا استفاده از املاح ملایم (مانند نمک اپسوم) برای چند دقیقه به کاهش خارش و التهاب کمک می کند. این روش ها پوست را نرم و آرام می کنند.
کرم های طبیعی: برخی روغن ها و ژل های گیاهی مانند روغن نارگیل و ژل آلوئه ورا خواص ضد التهابی طبیعی دارند و می توانند به عنوان مکمل روی پوست مالیده شوند. این ترکیبات پوست را نرم کرده و خطر عفونت را کم می کنند.
مدیریت سبک زندگی: حفظ کوتاهی ناخن ها، پوشیدن لباس های نخی گشاد و دوری از خارش مکرر کمک می کند از تشدید ضایعات جلوگیری شود. همچنین کاهش استرس با تمرین روش های آرام سازی (مدیتیشن، یوگا) در کنترل علائم موثر است.
پیشگیری و کنترل
برای پیشگیری از ایجاد اگزما یا بروز مجدد شعله ور شدن علائم، اقدامات زیر کمک کننده است:
مرطوب نگه داشتن مداوم پوست: استفاده روزانه از مرطوب کننده حتی در صورت نداشتن علائم، به حفظ رطوبت طبیعی پوست کمک می کند. پس از هر بار شستشو با آب، حتماً پوست را مرطوب کنید.
شستشوی صحیح: از شوینده ها و صابون های ملایم، بدون عطر و رنگ استفاده کنید. دوش گرفتن کوتاه با آب ولرم (نه داغ) و افزودن چند قطره روغن مناسب در حمام برای پوست خشک مفید است.
پرهیز از مواد محرک: اجتناب از تماس مستقیم با مواد شوینده قوی، حلال های شیمیایی، عطرها و پارچه های نایلونی توصیه می شود. همچنین دمای محیط را متعادل نگه دارید و از تعریق شدید جلوگیری کنید.
پوشیدن لباس های نخی: لباس های نخی ملایم و آزاد از تحریک پوست جلوگیری می کنند. از لباس های پشمی یا ضخیم داخل خانه پرهیز شود.
شناسایی و اجتناب از آلرژن ها: در صورت امکان با تست آلرژی، فاکتورهای حساسیت زا (مثل گرد وخاک یا غذای خاص) را شناسایی کنید و از آن ها دوری نمایید.رعایت این نکات ساده ولی مستمر می تواند از تشدید اگزما جلوگیری کرده و کیفیت پوست را بهتر کند.
پیشگیری از عود بیماری
برای پیشگیری از تشدید یا عود پسوریازیس، رعایت موارد زیر مهم است:
دوری از عوامل تشدید کننده: از سیگار کشیدن و مصرف الکل بپرهیزید و در شرایط تنش زا از تکنیک های آرام سازی بهره ببرید. عفونت های پوستی یا جراحی های اورژانسی و حتی آسیب کوچک پوست (مثل خراش یا آفتاب سوختگی) می توانند بیماری را شعله ور کنند.
مراقبت های روزانه: پوست را مرطوب نگه داشته و حمام های کوتاه و ولرم را با روغن های ملایم یا لوسیون های مخصوص دنبال کنید. استفاده از ضد آفتاب ملایم برای جلوگیری از تحریک پوستی توسط نور آفتاب نیز توصیه می شود.
رژیم غذایی متعادل: گرچه رژیم غذایی مشخصی برای پسوریازیس وجود ندارد، اما حذف غذاهای فرآوری شده، نگهدارنده و سرخ کردنی و مصرف میوه، سبزی و ماهی های چرب می تواند به کاهش التهاب کمک کند. به عنوان مثال، غذاهایی مانند فست فود ها، نوشابه های گازدار و لبنیات پرچرب ممکن است علائم را تشدید کنند.به طور کلی، تغییرات سبک زندگی و اجتناب از محرک ها به کنترل و پیشگیری کمک می کند.
معرفی محصولات فارامای برای اگزمای پوستی
در اگزما، یکی از اصلی ترین بخش های مراقبت، حفظ رطوبت پوست و کاهش تحریک است. محصولات مناسب شست وشو و مرطوب کننده با ترکیبات ملایم می توانند به تسکین خارش، ترمیم سد پوستی و جلوگیری از شعله ور شدن اگزما کمک زیادی کنند. در ادامه، چهار محصول فارامای که مناسب پوست خشک و حساس هستند و در کنترل اگزما بسیار مؤثرند، معرفی می شوند:
ژل شست وشوی صورت فارامای (پوست خشک و حساس)
ژل شست وشوی صورت مناسب پوست های خشک و حساس فارامای یک شوینده فوق العاده ملایم است که مخصوص پوست های خشک، بسیار حساس و مستعد تحریک طراحی شده و به همین دلیل در میان افرادی که با مشکلاتی مانند خشکی شدید یا اگزما درگیر هستند، انتخابی ایده آل محسوب می شود. فرمولاسیون این محصول بر پایه ترکیبات آرام بخش و آبرسانی مانند عصاره جو دوسر، کره شی باتر، پروتئین هیدرولیزشده گندم و نیاسینامید تهیه شده است؛ موادی که نه تنها رطوبت طبیعی پوست را حفظ می کنند، بلکه با کاهش التهاب و خشکی، حس نرمی و لطافت بیشتری به پوست می بخشند. این ژل فاقد صابون، پارابن، الکل و دیگر پاک کننده های خشن است و با بافت لطیف و صدفی خود بدون ایجاد کف زیاد، پوست حساس را کمتر تحریک می کند. به واسطه ترکیبات تسکین دهنده و ملایم، این شوینده از سد محافظتی پوست حمایت کرده و به بازیابی سلامت و مقاومت آن کمک می کند. برای مصرف، کافی است صبح و شب مقدار کمی از ژل را روی پوست مرطوب ماساژ دهید تا کف ملایمی ایجاد شود، سپس با آب ولرم شست وشو دهید و بعد از خشک کردن، از یک مرطوب کننده مناسب استفاده کنید تا رطوبت در پوست قفل شود. استفاده منظم از این محصول به ویژه در افراد مبتلا به اگزما بسیار مفید است، زیرا پاک سازی پوست را بدون آسیب به ساختار آن انجام داده، خشکی و خارش را کاهش می دهد و به دلیل ملایمت بالا، امکان استفاده روزانه و مکرر را بدون ایجاد تحریک فراهم می کند.
لوسیون شست وشوی بدن فارامای (پوست خشک و حساس)
این لوسیون پاک کننده بدن یک گزینه ایده آل برای افرادی است که پوست خشک، حساس یا مستعد تحریک دارند و به دنبال شوینده ای ملایم و پوست دوست هستند. این محصول معمولاً در حجم 320 میلی لیتر عرضه می شود و با ترکیباتی مانند گندم هیدرولیز شده برای افزایش رطوبت رسانی و عصاره جو دوسر با خواص ضد التهابی و تسکین دهنده فرموله شده است؛ موادی که هم زمان به پاک سازی پوست و کاهش التهاب کمک می کنند. این لوسیون بدون ایجاد حس خشکی یا کشیدگی پس از شست وشو، پوست را به طور ملایم تمیز کرده و با پشتیبانی از سد محافظتی پوست از تبخیر رطوبت جلوگیری می کند. بافت سبک و جذب سریع لوسیون شست و شوی بدن مناسب پوست های خشک و حساس فارامای باعث می شود پس از استفاده، پوست احساس سنگینی یا چربی نکند و در عین حال خارش و قرمزی ناشی از خشکی را کاهش می دهد. روش استفاده آن ساده است: هنگام دوش گرفتن، مقدار لازم از لوسیون را روی پوست مرطوب ماساژ دهید و سپس آبکشی کنید؛ در صورتی که نسخه محصول بدون نیاز به آبکشی باشد، باید مطابق دستور بسته بندی مصرف شود. اهمیت استفاده از چنین محصولی در افراد مبتلا به اگزما دوچندان است، زیرا این لوسیون پوست بدن را بدون برهم زدن تعادل طبیعی آن پاک کرده، خشکی و تحریک را کاهش می دهد و به دلیل ملایمت بالا، برای استفاده روزانه به ویژه پس از استحمام که پوست بیش از همیشه مستعد از دست دادن رطوبت است بسیار مناسب است.
لوسیون مرطوب کننده بدن فارامای (پوست خشک و حساس)
این لوسیون مرطوب کننده بدن محصولی مناسب برای افراد دارای پوست خشک و حساس است و معمولاً در حجم 320 میلی لیتر عرضه می شود تا پاسخگوی استفاده روزانه باشد. فرمولاسیون آن با هدف آبرسانی عمیق و ماندگار طراحی شده و با استفاده منظم، رطوبت موردنیاز پوست را در طول روز حفظ می کند. لوسیون مرطوب کننده دست و بدن مناسب پوست های خشک و حساس فارامای علاوه بر تأمین رطوبت، با ترمیم و تقویت سد محافظتی پوست به بازسازی لایه دفاعی کمک کرده و از تبخیر رطوبت جلوگیری می کند؛ در نتیجه پوست کمتر دچار خشکی، التهاب یا حساسیت می شود. وجود ترکیبات تسکین دهنده و ضد التهاب نیز قرمزی و خارش را کاهش می دهد و احساسی از نرمی و راحتی به پوست می بخشد. بافت سبک و جذب سریع این محصول باعث می شود بدون ایجاد چربی یا سنگینی، برای استفاده مستمر کاملاً مناسب باشد. توصیه می شود حداقل یک بار در روز به ویژه پس از استحمام و زمانی که پوست هنوز کمی نم دار است این لوسیون را روی پوست تمیز ماساژ دهید تا بهتر جذب شود؛ در صورت خشکی شدید، می توان آن را چند بار در روز نیز استفاده کرد. برای افراد مبتلا به اگزما، مصرف این لوسیون اهمیت ویژه ای دارد، زیرا با احیای رطوبت پوست در فاصله بین دوره های شعله ور بیماری، از خشکی و خارش جلوگیری کرده و با تقویت سد دفاعی پوست، نیاز به مصرف مکرر کورتیکواستروئیدهای موضعی را کاهش می دهد و به حفظ سلامت و آرامش پوست کمک می کند.
کرم مرطوب کننده دست و بدن فارامای (پوست خشک و حساس)
این کرم دست و بدن به طور ویژه برای پوستهای خشک و حساس طراحی شده و معمولاً در حجم 210 میلی لیتر عرضه می شود تا استفاده روزانه و مداوم را تسهیل کند. فرمولاسیون آن شامل عصارههای گیاهی مفید مانند بابونه، جو دوسر، روغن آرگان و شی باتر است که همزمان به تأمین رطوبت عمیق پوست کمک کرده و فرایند ترمیم نواحی آسیب دیده را تسریع میکنند. کرم مرطوب کننده دست و بدن مناسب پوست های خشک و حساس فارامای با جذب سریع و بدون ایجاد احساس چربی یا سنگینی، راحتی استفاده را فراهم می کند و به دلیل اینکه فاقد پارابن، الکل و سایر مواد تحریک کننده است، برای پوست های حساس و مستعد اگزما بسیار مناسب است. همچنین دارای خاصیت تسکینی بوده و با کاهش قرمزی و خارش ناشی از خشکی یا التهاب، حس آرامش و نرمی را به پوست بازمی گرداند. این محصول برای دست ها که اغلب بیشترین آسیب و تحریک اگزما را تجربه می کنند، و سایر نواحی خشک و حساس بدن ایده آل است و می توان آن را بعد از شست وشو یا هر زمان که پوست خشک و حساس شد، استفاده کرد. مزیت استفاده از این کرم در افراد مبتلا به اگزما شامل ترمیم پوست آسیب دیده در مناطق پرخطر مانند دست ها، کاهش دفعات شعله ور شدن بیماری با مراقبت منظم و کاربرد همه کاره آن برای دست و بدن است که روتین مراقبتی روزانه را ساده تر و اقتصادی تر می کند.
جمع بندی
به طور خلاصه، اگزما و پسوریازیس هر دو از بیماریهای مزمن التهابی پوست هستند که با علائمی مانند قرمزی، خارش و خشکی همراهند، اما تفاوت های مهمی در علت زمینه ای و ظاهر بالینی دارند. درمان این بیماری ها معمولاً بر کنترل التهاب و حفظ رطوبت پوست تمرکز دارد و متخصصان پوست همواره بر اهمیت مراقبت روزانه تأکید می کنند؛ شامل شست وشوی ملایم با شوینده های سازگار با پوست و مرطوب سازی منظم. تشخیص سریع و پیگیری درمان توسط پزشک نیز نقش کلیدی در کاهش علائم و جلوگیری از عوارض دارد. استفاده منظم از محصولات تخصصی فارامای، که برای پوست های خشک و حساس طراحی شده اند، می تواند به تقویت سد محافظتی پوست، کاهش خشکی و خارش و جلوگیری از شعله ور شدن بیماری کمک کند. در نهایت، هر گونه تغییر ناگهانی در وضعیت پوست یا عدم بهبود با روش های خانگی باید توسط متخصص پوست بررسی شود تا درمان مناسب و به موقع ارائه شود و سلامت پوست شما به بهترین شکل حفظ گردد.